Verboden liefde

Het begin van een lekkere week vakantie. Ik lig onderuitgezakt in de bank. Shakespeare in Love is het perfecte begin van een weekje ontspanning? De flitsende filmbewerking van Romeo en Julia viel mij tegen, dat zorgde voor irritatie over het misbruik van een van de grootste toneelschrijvers aller tijden. Toch waag ik het erop. Stiekem heb ik wel zin in de film: zo’n film die gedachteloos geconsumeerd kan worden. Waarbij wegdromen geaccepteerd is en achteraf geen kritisch oordeel nodig is. Een grote groep verontwaardigde vriendinnen snapte niet dat ik die film nog niet gezien had: ‘die moét je toch gezien hebben!’. Dát zorgt ervoor dat ik met een sceptische houding ga kijken. Zo’n film die iedereen leuk vind, maar die je eigenlijk niet leuk ‘hoort’ te vinden, zeker niet als kritische student theaterwetenschappen...

Shakespeare is een van de grootste toneelschrijvers. Acteurs dromen van de rol van Hamlet en Romeo en Julia is al jarenlang een van de grootste klassiekers van het theaterrepertoire. Shakespeare wordt veel, maar vooral op veel verschillende manieren, bewerkt. Zo las ik enkele bewerkingen van Macbeth. Ze liepen uiteen van een vertaling die zo dicht mogelijk bij de originele tekst is gebleven, een bewerking die geschikt is gemaakt voor jeugdige toeschouwers en een bewerking die in het heden is getrokken. Wat opvalt is dat in alle bewerkingen het verhaal grotendeels hetzelfde blijft, toch verschillen de bewerkingen als hemel en aarde. Waar de originele tekst rijk is aan retorisch, metaforisch en overdadig taalgebruik, blijken de bewerkingen soms helemaal anders. Voor de jeugd zijn de teksten een stuk kort en veel minder gecompliceerd. De centrale problematiek blijft, terwijl ‘overbodige’ personages zijn weggelaten, de taal is gemakkelijk en helder. De geactualiseerde tekst is voorzien van scènes van eigentijdse praatprogramma’s om het ‘hot news’ van Macbeth de wereld in te sturen. Die tekst sluit aan op de hedendaagse hype: nieuws uitbuiten in praatprogramma’s, waarin iedereen te pas en te onpas zijn mening spuit.

Shakespeare in Love oogt inderdaad als een fijne romantische komedie, waarbij wegdromen gepermitteerd is en de grote wereldproblemen onbesproken blijven. Het is een leuke film. De makers zijn erin geslaagd Shakespeare nieuwerwets en zelfs hip te maken. De film gaat over een fictieve affaire tussen Shakespeare en een verboden liefde, die grotendeels parallel loopt met het verhaal van Romeo en Julia. De film staat boordevol met verwijzingen naar andere werken van Shakespeare, en is dus toch nog een cultureel verantwoorde film!

Xandry’s filmrapport: plus één spitz (op een schaal van min drie spitzen tot plus drie spitzen)

Ondeugende blikken in strakke precisie

Het is stil. Langzaam klinkt systematische gedreun, het doet denken aan bewegende onderdelen van weefmachines in een textielfabriek. Omringd door het opjagende gebonk en gedreun: dan is het plotseling stil. Vier dansers worden zichtbaar en laten zich op de grond vallen. Het eerste deel van de voorstelling is er alleen de ademhaling van de dansers, ze rollen over de grond, ze veren op, en vallen weer terug op de grond. Al in 1983 was Rosas danst Rosas een opzienbarende voorstelling. Tegenwoordig wordt de voorstelling, met een duidelijke handtekening van de choreograaf Anne Teresa de Keersmaeker (foto boven), gezien als een mijlpaal in de dansgeschiedenis, en houdt de toeschouwers nog altijd in haar greep. Het is een voorstelling waarin vier vrouwen – met Anne Teresa zelf – in een uiterst sobere, maar tot in de puntjes verzorgde, enscenering dansen. Opvallend is onder andere de prachtige belichting gedurende de voorstelling.

Kenmerkende bewegingen als het strijken door de haren, het lostrekken en rechttrekken van een T-shirt, het vallen, het rennen, het opveren worden uitgevoerd met een wiskundige en strakke precisie. De repetitieve bewegingen worden gekenmerkt door mathematische structuren, toch is er ook plaats voor nonchalance en sterk emotioneel geladen bewegingen. Onderuitgezakt zitten de vrouwen nonchalant met het ene been over het andere geslagen; ondeugende blikken worden naar het publiek gericht. Als de voorstelling is afgelopen volgt een staande ovatie, door de gehele zaal hoor je BRAVO!-geroep dat minutenlang aanhoudt. Ik ben erg blij dat ik hier bij mocht zijn: wat een voorstelling…

Gezien tijdens Springdance in Utrecht op 24 april 2009.

Recensie van Mirjam van der Linden in de Volkskrant:
http://www.volkskrant.nl/kunst/article1188668.ece/Rosas_neemt_groots_bezit_van_de_ruimte

Van Rosas danst Rosas is een DVD beschikbaar, prachtig gemonteerd van een voorstelling in een oude fabriekshal. http://www.beslist.nl/dvd-video/d0000016848/Rosas_Danst_Rosas.html

Kleurrijk en speels scheurwerk

Strompelend loopt Jan Bons naar een begroeid huisje in de achtertuin. Jan Bons, een grafisch ontwerper, is bekend dank zij zijn werk voor theatergroep De Appel en IDFA. Nog altijd maakt hij in zijn tuinhuisje opvallende affiches van scheurwerk. Zijn bureau heeft nog het meest weg van een tafel vol schoolwerkjes uit de kleuterklas. Maar dan wel heel bijzondere schoolwerkjes, schoolwerkjes die helemaal kloppen! Jan Bons geeft een kort college hoe zijn affiches in elkaar zitten. Er zit een balans in de kleuren van het scheurwerk. Even haalt Bons een stukje rood uit een affiche voor het Nieuw Ensemble… En ja, meteen is de balans weg!

In de keuken legt de vrouw van Jan Bons een met as omhuld geitenkaasje in de koelkast; het beeld verspringt naar het tuinhuisje. Daar haalt Jan Bons een stoffige Rietveld stoel te voorschijn. Hij ontwierp een afficheklassieker voor de tentoonstelling van Rietveld in het stedelijk museum in Amsterdam. Met de stoel in alle eenvoud. Grappig is dat het kunstwerk van Rietveld staat naast een ‘Toffies’ blik, dat hij won als klein jongetje. Toen hij voor het eerst meedeed aan een tekenwedstrijd.

Jan Bons heeft heel herkenbare en sterke affiches gemaakt. Voor het IDFA, een filmfestival in Amsterdam dat op dit moment aan de gang is, heeft hij vele jaren het affiche gemaakt. Een sober affiche, waarop een ouderwetse camera staat. Een beeld dat nog altijd visueel erg sterk is. In mei bezocht ik de tentoonstelling in de Kunsthal ter gelegenheid van de negentigste verjaardag van Jan Bons. De voorstelling bestond uit affiches voor sterk uiteenlopende instanties, en tóch waren alle affiches herkenbaar als Jan Bons. Kleurrijk en speels.













Jan Bons, ontwerpen in vrijheid
Film van Lex Reitsma
ISBN 978 90 76452 197
DVD + Boek Uitgeverij De Buitenkant, Amsterdam

Website van het idfa filmfestival:
http://www.idfa.nl/

Les Ballets Russes: enorme toewijding en een ijzeren discipline

Even zit ik weer in het geschiedenislokaal van mijn middelbare school. We krijgen een dvd te zien die de stof moet verlevendigen. IJverig zit ik aantekeningen neer te pennen. Uiteindelijk verlaat ik, overdonderd van alle personen, data en verdragen het lokaal.
Ik zit echter niet op een harde houten stoel in het ijskoude geschiedenislokaal, maar lekker knus op de bank thuis. Toch heeft de documentaire van Les Ballets Russes veel weg van de vertrouwde geschiedenisdocumentaires op school. In de documentaire worden zovéél namen genoemd, dat mijn gedachten na tien minuten al net zo’n warboel zijn als de geschiedenisaantekeningen vol verwaande koninginnen, machtzuchtige generaals en heldhaftige soldaten. Waarschuwing: deze documentaire is dan ook vooral een documentaire voor liefhebbers!

Opmerkelijk is de enorme ambitie en toewijding van de oud-dansers van Les Ballets Russes. De dansers en danseressen, die in de documentaire allemaal al lang de leeftijd hebben om met pensioen te gaan, zijn stuk voor stuk nog aan het werk. Zeventig jaar oud, tachtig jaar oud. Velen van hen geven hun passie voor ballet en gevoel voor dramatiek door aan jongere generaties, en staan nog elke dag in de balletstudio. Tekenend voor de discipline is de uitspraak van een van de oud-danseressen. ‘Ik heb al twee dagen mijn oefeningen aan de barre niet gedaan’. Waarna ze ijverig haar oefeningen voortzet, en haar benen zo hoog optilt dat ik alleen jaloers kan zijn en hoop, dat ik als ik zo oud ben, dat ook nog zo kan.
Ik vind het ondanks de bijna geschiedenisles-achtige stijl een documentaire waar ik blij van word, het enthousiasme en de toewijding van de dansers werken aanstekelijk. Ik hoop dat ik ook met zulke fantastische mensen mag samenwerken. Die zijn - eerlijk is eerlijk - in deze documentaire erg trots en zelfverzekerd.

Ballets Russes filmmakers Dan Geller en Dyana Goldfine

Xandry’s filmrapport: plus één spitz(op een schaal van min drie spitzen tot plus drie spitzen)



Hommage van Nationaal Ballet
In 2009 is het honderd jaar gelden dat Les Ballets Russes, de legendarische groep van impresario Serge Diaghilev, werd opgericht. Het Nationaal Ballet brengt in februari een hommage aan dit gezelschap. Diaghilev liet het Westen kennismaken met fabelachtige Russische dansers als Nijinski, Pavlova en Karsavina en vooruitstrevende choreografen als Fokine, Massine, Balanchine en Nijinski. Tegelijkertijd gaf hij de danskunst een nieuw en avant-gardistisch aanzien, door samenwerkingsverbanden te smeden met kunstenaars als Picasso, Matisse, Braque en Gris en componisten als Stravinsky, Debussy, Prokofjev, Ravel en Satie.

Tegendraadse Ramses blijft ongrijpbaar

Een documentaire heeft altijd de opzet om iets beter te begrijpen of iemand beter te leren kennen. Zo ook de documentaire 'Ramses' van Pieter Fleury over Ramses Shaffy. Door middel van mensen die de zanger goed kennen, fragmenten van concerten en een interview met hemzelf probeert de filmmaker Ramses Shaffy in enkele shots te vereeuwigen.

Al snel blijken kenmerkende woorden: chaos, anti-burgerlijk, bohémien, tegendraads, ongrijpbaar en vrijgevochten te zijn.

Ook de al wat oudere Ramses, die in een verzorgingshuis zit, blijkt zijn oude kraktereigenschappen niet te zijn verloren: hij is tegendraads. Hij maakt het de interviewer heel moeilijk: 'Je kunt het als journalist hebben over het verleden, het heden en de toekomst. Over de toekomst valt weinig te zeggen, daar gaat het dus niet over. Maar heel veel journalisten hebben het over het verleden. Ik daag u uit, de rest van dit gesprek over het heden te hebben'. De journalist lijkt even uit het veld geslagen, maar begint dan dapper aan de uitdaging. 'Dan gaat het dus automatisch over hoe u dingen voelt?' 'Nee! dat hoeft niet'. 'Oke...., vindt u dat u kwetsbaar bent?

Ja, Ramses vindt zichzelf kwetsbaar. En dat klopt ook wel: hij heeft zijn hele leven in de spotlights gestaan. Niet alleen in de mooie, maar ook in de minder goede tijden.
Maar betekent kwetsbaar zijn, ook niet jezelf helemaal blootsstellen, mensen in staat stellen jou helemaal te leren kennen?

Ik vind de documentaire prachtig. Een oude man met een mooie carrière. Een oude man die ook veel problemen heeft gekend: drank, woeker-contracten, geld-problemen. Een oude man, kwetsbaar? Misschien. Een oude man genaamd Ramses Shaffy, met vele kanten: ongrijpbaar voor de dappere journalist, blijkt hij niet in enkele shots te kunnen worden vereeuwigd.

Ramses, documentaire van Pieter Fleury
Met Joop Admiraal, Shireen Stroker, Louis van Dijk en liesbeth List

Op vrijdag 29 augustus 2008 wordt zanger/tekstschrijver Ramses Shaffy 75 jaar. Een mooie gelegenheid om de documentaire (verkrijgbaar op DVD) te zien.


Ramses Shaffy kreeg in 2006 de Edison Oeuvreprijs. Bij die gelegenheid verscheen een 8-CD box met de titel “Laat mijn liedjes nu maar zweven”. Zie: http://www.tvoranjeshop.nl/

Geschift óf geniaal?

Tientallen jongeren met maar liefst 25 verschillende nationaliteiten staan in een gymzaal. Het is net een kippenhok! Het is de eerste dag van een project in Berlijn, waarbij 250 jongeren een choreografie zullen dansen. Op muziek van Igor Stravinsky’s Le Sacre Du Printemps, door de Berliner Philharmoniker met dirigent Sir Simon Rattle. De jongeren in de gymzaal zullen in 45 dagen een choreografie moeten aanleren.

45 dagen lang zal de hiphop veranderen in klassieke muziek en zal de breakdance veranderen in moderne dans. Een nobel, ambitieus en gewaagd project. Na het zien van het verloop van de eerste dag waarin de gymzaal spontaan in een kippenhok verandert, zou ik aan dit rijtje graag “geschift” toevoegen. Dit is onbegonnen werk. Dit gaat echt nooit lukken…
Toch zie je gaandeweg de sfeer onder de jongeren – veel uit achterstandswijken – veranderen van cynisch en rusteloos naar betrokken en serieus. Jongeren die voorheen niet naar klassieke muziek luisterden, luisteren nu naar ‘Le Sacre Du Printemps’ waarbij volgens een van hen “een half uur in tien minuten voorbij gaat.”

Als we de voorstelling zien, past geschift toch niet in het rijtje: geniaal past misschien beter. De voorstelling is danstechnisch niet heel moeilijk, en choreografisch niet erg complex. Maar de voorstelling moet je vooral zien als een geheel: de sfeer, de kleuren, de massale bewegingen en het plezier. Het belangrijkste doel van dit project lijkt gelukt te zijn. “Niet denken dat we alleen dansen…” zegt choreograaf Royston Maldoom. “Je kunt je leven veranderen met dansen!” Royston Maldoom zegt het niet alleen: de jongeren die serieus en goedwillend in de lessen staan, mogen met hem mee naar een amateur-dansgroep. Het is bijna pijnlijk om de jongeren te zien sukkelen binnen de amateur-dansgroep. Het is hartverwarmend als een meisje dan zegt “het ging niet slecht voor de eerste keer”. Ik zit breed glimlachend op de bank: díe zal doorzetten! En misschien gaat het echt lukken: dat ze haar leven verandert door dansen.

Xandry’s filmrapport: plus drie spitzen
(op een schaal van min drie spitzen tot plus drie spitzen)

Rhythm is it!
Een film van Thomas Grube en Enrique Sánchez Lansch
Op de DVD staat de documentaire én de uiteindelijke uitvoering.

Website van de film Rhythm is it!
http://www.rhythmisit.com/en/php/index_flash.php

Een dansende camera

Kun je ballet en film combineren? Hans van Manen vindt dat je balletten zo sec mogelijk moet registreren. Zonder opsmuk. “Bij veel registraties van balletten krijg je de visie van de filmer cadeau.” Hij bedoelt dat een filmer vaak inzoomt op gezichtsuitdrukkingen en emoties, terwijl de choreograaf dat helemaal niet zo bedoelt. Balletten worden daar, in zijn ogen, tekort mee gedaan. Maar is dat zo? Is registratie zonder opsmuk de beste manier? Het is zonder twijfel waar, dat dansers veel aan deze registraties hebben bij het instuderen van nieuwe werken. Maar dat zijn vooral praktische argumenten.

Als we gaan kijken naar de registraties als een kunstwerk op zich, kunnen we dan zeggen dat de balletten tekort worden gedaan? Misschien mogen we dan niet meer praten over ‘een registratie van dans’, maar ontstaat er een heel nieuw product: videodans. Daarin zijn de filmische aspecten en dansante aspecten even belangrijk. ‘Rosas danst Rosas’ van Anne Teresa de Keersmaeker is daarvan een goed voorbeeld. Ik vind dat deze choreografie door de manier van filmen op een hoger niveau komt. De ritmische manier van filmen komt de choreografie ten goede. De camera registreert hier niet alleen, hij danst mee…

Hans van Manen heeft niet helemaal ongelijk. Bij veel registraties zoomt de camera op verkeerde momenten in. Dat doet de juiste spanning, die in het theater zo goed voelbaar is, helemaal teniet. Veel van Van Manens werken zijn door zijn vriend en filmer Henk van Dijk (foto) opgenomen. Zonder opsmuk. Deze zijn in een dvd-box verzameld, die toch echt wel een ‘must have’ is voor iedere dansliefhebber.














Hans van Manen, Master of Movement
6 DVD’s met het oeuvre van Hans van Manen
Uitsluitend verkrijgbaar via Stichting Hans van Manen en de verkooppunten van Het Nationale Ballet, Nederlands Dans Theater en Introdans.

http://www.hansvanmanen.com/

The red shoes, om bij weg te dromen

Je ziet een schittering in de ogen van impresario Boris Lermontov: hij ziet een primaballerina in Victoria Page. Zij zal zijn nieuwe muze worden.


De film begint, als de heer Lermontov wordt uitgenodigd op een feestje, maar vervolgens weigert naar een dansstukje van Victoria Page te kijken. Hij heeft “toegestemd om naar het feestje te komen, maar niet naar een auditie.” Dan vraagt hij aan Victoria Page wáárom ze wil dansen? Zij stelt dan de vraag: waarom wilt u leven? Als de impresario dát hoort, besluit hij haar toch een kans te geven. Victoria Page heeft een afspraak met Boris Lermontov, ze is dan nog naïef. Maar ze merkt al gauw dat ze niets cadeau krijgt en dat ze op ieder moment uit de danswereld kan worden gezet. Componist Julian Craster is evenmin bekend met de harde theaterwereld maar leert hem snel genoeg kennen. Dan komt de schittering in de ogen van de impresario: het moment waarbij hij in een naïef meisje een prima ballerina herkent. Hij geeft haar een hoofdrol in de voorstelling ‘The red shoes’ waarvan Julian Carter de componist is. Boris Lermontov vraagt het uiterste van zijn danseressen en wanneer Victoria verliefd wordt op Julian kan hij dat niet verdragen. Victoria moet kiezen tussen haar grote liefde en dans. Een dilemma dat uiteindelijk leidt tot zelfmoord.

‘The red Shoes is een dramatische film met als hoogtepunt een speciaal voor de film gecreëerd ballet, waarin de academische techniek prachtig wordt toegepast. Het is een film die al bijna zestig jaar oud is, maar helemaal niet gedateerd. Sprookjesachtig met technische hoogstandjes, een mooie film om bij weg te dromen.

The Red Shoes uit 1948 werd geregisseerd door Michael Powel en Emeric Pressburger. Het verhaal is gebaseerd op het beroemde sprookje 'De Rode Schoentjes' van Hans Christian Andersen.

Xandry’s filmrapport: plus twee spitzen
(op een schaal van min drie spitzen tot plus drie spitzen)